هدف این نوشتار نقد کتاب نظری به روا ن شناسی اقتصادی برگرفته از درسنامه دکتر محمدحسین تمدن جهرمی است. در بخش مقاله نخست، تاریخچه روان شناسی گرایی در تاریخ علم مدرن و ارتباط آن با فلسفه و علوم انسانی و اجتماعی بررسی می شود. بدین منظور روان شناسی گرایی در بریتانیا، مطلوبیت گرایی، روان شناسی گرایی در آلمان، مکتب اتریش و سرانجام دیدگاه جان مینارد کینز معرفی می گردد. روان شناسی گرایی در بریتانیا قایل به قوانین جهانشمولی بود که از تجربه انتزاع گردیده و درصدد توضیح رفتار فردی بود که با فردگرایی روش شناختی در هییت مطلوبیت گرایی و اصل عقلانیت ظاهر شد. اما روان شناسی گرایی در آلمان با رویکردی تاریخی در پی فهم هرمنوتیکی از رفتار انسان و توصیف آن بود. مکتب اتریش تلاش کرد که راه میانه ای بپیماید و با وجود اذعان به اعیان فرهنگی و اجتماعی، هم چنان در کمند فردگرایی روش شناختی باقی ماند. کینز با تاکید بر روحیات حیوانی در فرض رفتار عقلایی انسان تردید کرد و روان شناسی جامعه مبتنی بر عرف را پیش نهاد. در بخش دوم، ابتدا ایده روان شناسی اقتصادی تمدن بررسی می شود و سپس نسبت آن با اندیشه فیلسوفان و اقتصاددانان پیشین بویژه دیدگاه جان مینارد کینز در این باره نقد و گزارش می گردد. این مقاله سراسر از روش توصیفی و تحلیلی بهره می جوید.

کنز در اسلام به صراحت نفی شده است. همچنین در علم اقتصاد، جان مینارد کینز از اولین اقتصاددان هایی است که به بحث در این باره پرداخته است. با این وجود، کینز، نیوکینزین ها و نیوکلاسیک ها روی جنبه پولی کنز تمرکز داشته اند. این محققان، دیگر جنبه های کنز از جمله کنز سرمایه را مورد توجه قرار نداده اند. در این مقاله تلاش شده است که یک مدل نظری برای نشان دادن اثرات کنز پولی و کنز سرمایه طراحی شود. در این جا منظور از کنز پول، مفهوم مد نظر کینز از کنز پول است که از انگیزه ی سفته بازی پول نشأت می گیرد. کنز سرمایه ی فیزیکی نیز به معنای معطل و منتظر نگاه داشتن زمین، ساختمان و ابزار است. در این پژوهش از روش تعادل عمومی پویای تصادفی در فرایندی شامل دو مرحله استفاده می شود. پس از طراحی و حل الگو، با استفاده از داده های اقتصاد ایران، شبیه سازی انجام شده است. نتایج حاصل از حل الگو و شبیه سازی آن، اثر منفی کنز بر متغیرهای واقعی نظیر ذخیره ی سرمایه، مصرف و تولید را تأیید می نماید. برهمین اساس برای افزایش سطح تولید ملی و رفاه اجتماعی، لازم است مقامات پولی و مالی، سیاست های مناسبی برای کاهش دادن کنز طراحی نمایند. وضع مالیات بر انباشت کنز دارایی های سرمایه ای و کاهش نرخ سود بانکی از جمله پیشنهادات سیاستی می باشد.

کیهان شناسی، جان شناسی جدیدترین کتاب ویلیام چیتیک، استاد دانشگاه نیویورک، شعبه استونی بروک، در واقع ترکیبی و تلفیقی است از چند مقاله که پیش تر نوشته شده بود به اضافه فصل پنجم آن که جدید است. مولف در مقالات پیشین نیز تجدید نظر کرده و هر یک از آنها را به صورت فصلی از کتاب درآورده به طوری که پیوند موضوعی در میان آنها به خوبی ملحوظ گشته است. بدین سان، اندیشه و مضمون اصلی در ویرایش تازه پرورده تر، پخته تر و سخته تر عرضه شده است. این، از یک نظر، نشان می دهد که نویسنده از آغاز با اندیشه ای بنیادی و ریشه دار و اصیل در کشمکش ذهنی بوده که طرح و جمع بندی نهایی آن به زمان طولانی تری نیاز داشته است. اندیشه از مقوله فکرهای سطحی و مقطعی و زودگذری نبوده که زمانی به ذهن می رسد و شتابزده مقالتی درباره آن نوشته می شود و، پس از کوتاه مدتی، تاریخ مصرفش منقضی می گردد.کیهان شناسی، جان شناسی در یک مقدمه و هفت فصل نگاشته شده است، با نثری استوار و خالی از تکلف و کلا روان و خواندنی. البته، به اقتضای درجه پیچیدگی مفاهیم و آرا، نثر کتاب نیز پیچیده تر می شود که این کاملا طبیعی و پذیرفتنی است. همه مطلبی را نمی توان به نثری ساده، زودیاب و به اصطلاح ’سهل الهضم‘ نوشت. این را هم نباید از یاد برد که درجه آشنایی خوانندگان با محتویات یک نوشته آن پیچیدگی را نسبی می سازد.

چکیده فارسی:از جمله مهم ترین عناصر فرهنگی هر جامعه، عدالت و میزان توجه آن جامعه به عدالت است، طوری که نگرش هر جامعه ای به عدالت، دیگر عناصر هویت بخش آن جامعه را روشن می کند. این مقاله در نظر دارد با بهره گیری از روش تحلیل فلسفی، به کنکاشی در روش شناسی نظریه عدالت رالز بپردازد. نظریه عدالت رالزی از جمله اصلی ترین نظریات معاصر مغرب زمین است که بررسی و نقد آن می تواند ما را به رویکردی مناسب برای ارائه مبانی نظری و اجرای طرح های عدالت مدارانه نزدیک سازد. از نظر این پژوهش، مهم ترین ابتکار رالز به روش شناسی وی بازمی گردد. او با شیوه تحلیل مفهومی و با ابزار قراردادگرایی (با تکامل نظریه قرارداد اجتماعی لاک، روسو و کانت) به تاسیس اصول عدالت می پردازد. بیشترین تکیه وی در راه رسیدن به اصول عدالت، بر منصفانه بودن روش رسیدن به اصول عدالت است، و برای این هدف، افراد را در یک موقعیت اولیه فرضی به تصویر می کشد که در پس پرده جهل به آینده شان، درباره اصول عدالت تصمیم می گیرند و سرانجام، به دو اصل کلی می رسند. البته روش شناسی وی با نقدهایی از حیث جامع و مانع بودن مواجه است که در انتهای مقاله تبیین می شود.   چکیده عربی: عتبر مبدأ العدالة و مدی اهتمام المجتمع بالعدالة احداهم عناصر ثقافة ذلک المجتمع بحیث ان رؤیة المجتمع - ای مجتمع - حول العدالة تعکس الصورة الحقیقیة للابعاد التی تتألف منها هوتیه. تسعی المقالة الحالیة و استنادا الی طریقة التحلیل الفلسفی تسلیط الاضواء علی منهجیة نظریة العدالة لدی رالز - و تعد هذه النظریة احدی ابرز النظریات المعاصرة فی الغرب، اذ یمکن من خلال دراستها و تحلیلها نقدیا التعرف علی الاسلوب المناسب لتحدید الاسس النظریة و العملیة للخطط التی تتمحور حول العدالة. باعتقادنا ان اهم انجاز یرتبط بمنهجیة رالز هو انه قام بوضع قواعد للعدالة مستعینا بذلک باسلوب تحلیل المفهوم و اسالیب نظریة العقد (عن طریق تبلور نظریة العقد الاجتماعی عند کل من لاک و رسو و کانت). و یؤکد رالز بشدة علی اعتماد اسلوب منصف للتعرف علی اسس العدالة و من اجل تحقیق هذا الهدف یعرض اصورة عن الذین یحتلون مناصب متقدمة و یجهلون عقواب امورهم و یحددون ماهیة اسس العدالة کما یحلولهم و بالنتیجة یتوصلون الی مبدأین عامین.تتضمن المقالة فی قسمها الاخیر انتقادات حول الافتراض بأن منهجیة رالز جامعة و مانعة.

در این مقاله نظریه رجحان نقدینگی نرخ بهره، به عنوان نقطه مهم مورد مناقشه بین سرمشق اقتصادی نئوکلاسیکی و کینزی تلقی شده است. اما نویسنده تلاش کرده است که ثابت کند این نظریه 20 سال قبل از آخرین کتاب کینز موسوم به نظریه عمومی توسط دانشمند آلمانی سیلویو گزل تدوین شده، اما این دانشمند به طرز ناعادلانه ای در ادبیات اقتصادی گمنام مانده است.بدین منظور در مرحله اول مفهوم این نظریه مورد بحث و مقایسه با نظریه بهره نئوکلاسیکی قرار گرفته است. در مرحله بعد دیدگاه های کینز و گزل در مورد این نظریه از طریق استناد به جملات خود آنها تحلیل شده و نتایج این تحلیل برای نظام بانکی بدون بهره ایران مورد بحث قرار گرفته است.

زیبایی شناسی علمی است که در مورد ادراک مسائل مربوط به زیبایی بحث می کند. دیویی، فیلسوف بزرگ تعلیم و تربیت، در قرن بیستم زیبایی شناسی را وارد مباحث تعلیم و تربیت کرد. وی با نگارش آثار متعددی پیرامون تجربه و هنر، برآن شد تا هنر و تجربه زیباشناسانه را به متن جریان زندگی عادی بازگرداند. پژوهش حاضر تلاش دارد تا با تاکید بر مولفه های زیباشناسانه تجربه از نگاه دیویی، تجربه زیبایی شناسی را روشن سازد و ارتباط آن با تربیت را در این اندیشه بیابد. روش مطالعه به صورت تحلیلی است، بدین نحو که پس از توصیف مفاهیم کلیدی، تجربه زیبایی شناسی و مولفه های آن مورد تحلیل قرار گرفته، نقش آن در تربیت بیان شده است. نتایج نشان داد که در تجربه زیبایی شناسی عوامل موثر و هنرمندانه ای مانند احساس، ابراز و تخیل در کنار خردورزی از اجزای ضروری تربیت به شمار می آید و موجب تکمیل تجربه، درک، معنی و فهم ارزش در افراد می شود. این تجربه منجر به برانگیختن حساسیت و همدردی در بین افراد شده، به بهبود و درک روابط جهان طبیعی و اجتماعی می انجامد و رفتار و قضاوت های اخلاقی را افزایش می دهد.

هدف از این پژوهش بررسی هستی شناسی جان انسانی از دیدگاه مولانا در مثنوی معنوی است. جان انسانی به عنوان یک هستنده بدون در نظر گرفتن هستی او قابل فرض نیست. از جانبی دیگر می توان مثنوی معنوی را هستی شناسی جان انسان نامید که لبریز از سخن در مورد هستی انسان است. مولانا خود نیز اندیشمندی هستی نگر و کل گرا است که از رویکردهای جزء نگرانه نسبت به وجود انسانی انتقاد می کند. در این پژوهش محقق با روش کتابخانه ای و جستجو در مثنوی معنوی به وسیله کشف الابیات جعفری، ابیات مرتبط با مقوله های هستی شناسی جان را استخراج و آنها را در پنج مقوله جمع بندی کرده است. در این پژوهش به بحث در مورد وحدت یافتگی و کل نگری، مرگ، شناخت دیالکتیکی، پویایی و نوشوندگی و کشندگی و جذب کنندگی به عنوان پایه های هستی انسان در دیدگاه مولانا از دیدگاه روانشناسی پرداخته شده است. در بررسی اشعار مولانا در قصه طوطی و بازرگان و بر پایه آن در شش دفتر مثنوی معنوی هستی انسان یک کلیت وحدت یافته معرفی شده است که به صورت مداوم در حال نوشدن و تغییر است. شناخت هستی شناسانه بر پایه اضداد است و مرگ در هستی نوشدن و تغییر از حالتی به حالتی دیگر نه پایان است. نیروی عمل در هستی کششی است که ما را به سمت آنچه که هستیم و می خواهیم می کشاند. هستی شناسی جان در دیدگاه مولانا در مقوله های وحدت یافتگی و کل نگری، مرگ، شناخت دیالکتیکی، پویایی و نوشوندگی و کشندگی و جذب کنندگی جمع شده است. با دیدگاه روانشاختی این پایه ها می تواند مبنایی هستی شناسانه و معرفت شناسانه برای نظام های روانشناسی و روان درمانی بومی باشد که بر مبنای منابع اصیل ایرانی - اسلامی است.

فلسفه دین از علوم جدید در حوزه معرفت شناسی است. مبحث زبان دین به عنوان یکی از شاخه های مهم این علم از جایگاه ویژه ای برخوردار می باشد. یکی از فیلسوفان دین در قرن اخیر جان هیک است. وی با مبنا قرار دادن نظریه «بازی زبانی» ویگتنشتاین و وضع تعبیر کلی «تجربه آنگونه» و تسری آن به تمامی حوزه های رفتاری و تجارب دینی به پلورالیسم دینی قائل شده است. در واقع، هیک حد و مرز زبان و اندیشه را که متخذ از ویگتنشتاین و کانت بود، اساس فلسفه دین خود قرار داد. نتائج مهم بدست آمده از روش و مبانی جان هیک و تسری آن به تمامی حوزه ها، تحقیق و پژوهش پیرامون آن را ضروری می سازد. از اینرو، نگاشته حاضر برای نخستین بار با روش کتابخانه ای به بررسی و نقدِ مبانی روش فلسفه دین جان هیک و نقش زبان شناسی در معرفت­ های حاصل شده پرداخته است. دستاورد این تتبع، وجود سطحی نگری در زبان شناسی و عدم باور داشتن به تعین معنا در علوم غیر تجربی است.

اقتصاد نهادگرا بعد از چند دهه پرفروغ، در اواخر دهه 1930 میلادی شروع به افول کرد و تا حد زیادی کم فروغ شد. در تاریخ عقاید اقتصادی، برای این رخداد دلایل گوناگونی مطرح شده است. برخی معتقدند که طلوع کینز موجب این غروب زودهنگام نهادگرایی شده است. اما، آیا واقعا اندیشه های کینز موجب این افول بوده است؟ به نظر می رسد، برای آن که یک اندیشه، عرصه های فکری را از اندیشه های دیگر برباید، باید تفاوت های بنیادین فلسفی و نظری و عملی با آنها داشته باشد، حال آیا می توان رد چنین تفاوت هایی را بین اندیشه های کینز و نهادگرایان یافت؟ این ها پرسش هایی هستند که تلاش می شود در این مقاله به آنها پرداخته شود. برای این منظور، نشان خواهیم داد که بین اقتصاد کینز و اقتصاد نهادگرا در سه سطح فلسفی، نظری و عملی شباهت های غیرقابل انکاری وجود دارد.

چالش «کینز در مقابل کلاسیک ها»، مدت هاست که ذهن نظریه پردازان و مورخان عقاید اقتصادی را به خود مشغول کرده است؛ محور اصلی این چالش آن است که آیا کینز واقعا نظریه جدیدی ارائه داده است؟ در حقیقت، سوال تاریخی این است که آیا واقعا انقلاب کینزی رخ داده است یا نه؟ اگر مفهوم انقلاب علمی عبارت از ظهور یک پارادایم جدید در تبیین و پیش بینی پدیده ها باشد، آنگاه می توان دست کم سه نوع تفاوت بنیادین را بین کینز و کلاسیک ها قایل شد که بیانگر وجوه انقلاب کینزی به معنای یک پاردایم جدید هستند: تفاوت های فلسفی-معرفتی، تفاوت های متدولوژیک و تفاوت های تئوریک.تفاوت های فلسفی-معرفتی اساسا به انقلاب در ماهیت علم اقتصاد مربوط می شود. از این منظر، ماهیت علم اقتصاد در نزد کینز نسبت به نظریه کلاسیکی دگرگون می شود. تفاوت های متدولوژیک، به انقلاب کینزی در روش تحلیل و نه انقلاب در ماهیت اشاره می کند. از نقطه نظر متدولوژیک، نقطه قوت کینز، استفاده از روش تعادلی برای تحلیل اقتصادی بوده است. به علاوه، مهم ترین عناصر انقلاب کینزی در نظریه پردازی را می توان در مقولات زیادی مانند ضریب تکاثر، سرمایه گذاری و پس انداز، نرخ بهره سیاست گذاری، انعطاف ناپذیری قیمت ها و دستمزدها، عدم تسویه بازارها و نااطمینانی مشاهده کرد. نتیجه نهایی مقاله آن است که انقلاب کینزی در هر سه حوزه ذکر شده رخ داده است.